Truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao

Lão Hạc – Phân tích chi tiết về nhân vật Lão Hạc trong truyện

Lão Hạc là tác phẩm văn học nói về cuộc đời của người nông dân nghèo đói mà ai cũng biết. Tác phẩm này đã được dựng thành phim rất nhiều lần và được nhiều người yêu thích. Bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích nhân vật Lão Hạc để các bạn có thể hiểu kỹ hơn về nhân vật và cuộc sống của người dân lúc xưa.

Giới thiệu về tác giả Nam Cao

Nam Cao (1915 – 1951) là một nhà trí thức tiểu tư sản nghèo, sống gắn bó với những con người nghèo khổ và hiểu họ một cách rất sâu sắc. Ông là một nhà văn lớn của trào lưu văn học hiện thực phê phán vào những năm 1930 – 1945 ở nước ta. Sau cách mạng, ông đã tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp toàn dân để giải phóng tổ quốc. Ông đã hy sinh trong một trận bị phục kích ở trên đường đi công tác giữa lúc tài năng đang chín rộ và đầy hứa hẹn.

Nhà văn Nam Cao
Nhà văn Nam Cao

Những tác phẩm văn học của ông đều phản ánh đúng hiện thực cuộc sống của người dân trong thời kỳ bị thực dân Pháp đô hộ. Vạch trần những tội ác tày trời của chính quyền, những người có thế lực và phơi bày cuộc sống khốn khó, nghèo đói đến đường cùng của người dân. Những tác phẩm tiêu biểu khác của ông là:  Chí Phèo, Đời Thừa, Trăng sáng, Một bữa no,… 

Giới thiệu về truyện ngắn “Lão Hạc”

Lão Hạc là một tác phẩm truyện ngắn của nhà văn Nam Cao được ra mắt lần đầu vào năm 1943. Tác phẩm được đánh giá là một trong những truyện ngắn tiêu biểu của dòng văn học hiện thực lúc đấy. Nội dung truyện đã phần nào phản ánh được hiện trạng của xã hội Việt Nam trong giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám.

Truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao
Truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao

Lão Hạc là một người nông dân vô cùng chất phác và hiền lành. Vợ lão mất sớm, để lại cho lão một người con trai.  Nhưng vì nhà quá nghèo nên không đủ tiền để lấy vợ cho con. Sau này, người con gái mà con trai lão yêu đã thương hết mực ấy lại đi lấy con trai một ông phó lý giàu có ở trong làng. Hắn vì phẫn chí mà đã rời bỏ quê hương để lên đồn điền cao su làm ăn kiếm thêm tiền theo hợp đồng. Lão Hạc luôn trăn trở và suy nghĩ về tương lai của con. Lão sống được là nhờ vào nghề làm vườn là chính, mảnh vườn mà vợ lão đã mất bao công sức mới mua được về và để lại cho con trai lão.

Lão có nuôi một con chó tên Vàng – là do con trai lão trước khi rời nhà đi đồn điền cao su làm đã để lại. Lão coi nó như người thân trong gia đình và gọi nó với cái tên là “cậu Vàng”, rất mực yêu thương nó. Tuy nhiên, vì hoàn cảnh quá nghèo khó lại mới trải qua một trận ốm nên lão đã kiệt quệ, không còn sức để làm nuôi nổi bản thân, huống chi là thêm một con chó nữa. Nên ông đành cắn răng bán “cậu Vàng” cho người khác để lấy tiền nuôi bản thân. Sau khi bán cậu Vàng lão đã rất dằn vặt lương tâm khi đã nhẫn tâm “lừa một con chó”. Lão đã khóc rất nhiều với ông Giáo – người hàng xóm thân thiết và cũng là một tri thức nghèo. Kể từ đó, lão dần sống khép kín hơn, lủi thủi một mình nhiều hơn.

Sau khi đã trao gửi hết tài sản cho con trai cũng như nhờ vả chuyện ma chay sau này cho ông giáo, Lão Hạc đã kết thúc cuộc đời bằng một liều bả chó xin từ Binh Tư. Lúc nghe chuyện lão Hạc đi xin bả chó, ông Giáo đã hiểu lầm và có đôi chút gì đó thất vọng về con người lương thiện ấy. Nhưng rồi, cho tới khi chứng kiến cái chết dữ dội và đau đớn của lão, ông giáo mới vỡ lẽ hiểu ra rằng: Lão Hạc đã chọn cái chết để bảo toàn lòng tự trọng, bảo toàn mảnh vườn mà do người vợ quá cố đã để lại cho đứa con trai của lão.

Phân tích về nhân vật Lão Hạc

Lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên đã để lại ấn tượng rất sâu đậm trong lòng nhiều đọc giả. Lão không chỉ là đại diện cho số phận cùng cực, bất hạnh của những người nông dân trong xã hội cũ mà còn là đại diện cho những phẩm chất cao quý, tiềm tàng bên trong con người họ.

Lão hạc là người bất hạnh

Vợ mất sớm, lão đã sống một mình để nuôi con. Vì gia cảnh quá nghèo khó, số tiền thách cưới lại quá cao nên lão không thể lấy được vợ cho con trai. Bởi vậy trong lòng lão lúc nào cũng luôn canh cánh, suy nghĩ về cuộc đời của con trai. Cũng bởi vì không lấy được vợ mà con trai lão đã bỏ nhà đi đồn điền cao su, bặt vô âm tín để làm việc. Những tưởng sẽ có người chăm sóc lúc tuổi già ốm đau, bệnh tật thì lão lại phải sống trong cảnh cô đơn. 

Lão Hạc 
Lão Hạc

Lão không được sống một cuộc đời an nhàn, thảnh thơi lúc tuổi già. Dù già rồi thì lão vẫn luôn đi làm thuê để tích cóp tiền cho con. Nhưng số phận lại trớ trêu thay, chỉ một trận ốm nặng đã lấy hết đi số tiền mà lão đã dành dụm cả đời, trận bão đã cướp đi hết hoa màu. Càng trớ trêu hơn là cậu Vàng – kỷ vật mà con trai lão đã để lại, lão yêu thương nó hơn cả bản thân nhưng lại phải bán nó đi.

Lão đã rơi vào bi kịch không biết có nên bán cậu Vàng không? Nhưng thực tế lại rất khốn khó, dù vô cùng đau đớn nhưng lão cũng đành phải bán cậu Vàng đi. Sau khi bán cậu Vàng, lão đã bị khủng hoảng tâm lý: “Lão cố làm ra vui vẻ. Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mắt lão ầng ậng nước”, “mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…”. 

Lão rất ân hận và day dứt vì đã bán cậu Vàng và tự kết tội cho mình vì đã lừa một con chó. Trong cuộc đời đầy rẫy những vất vả, đổi trắng thay đen và người ta đi lừa lọc nhau để có thể sống mà lão Hạc lại ăn năn vì đã bán đi một con chó. Điều này đã cho thấy sự ngay thẳng và nhân cách cao đẹp bên trong con người của lão Hạc. 

Dù đã bán cậu Vàng đi nhưng cuộc sống của lão vẫn ngày một nghèo khó hơn. Lão vớ được thứ gì thì ăn thứ đó và cuối cùng lão đã lựa chọn giải thoát cho bản thân bằng cách tìm đến cái chết như một cách tạ tội với cậu Vàng. Tuy nhiên, cách giải thoát của lão hết sức đau khổ, lão đã tự tử bằng việc ăn bả chó. Việc một con người rất giàu lòng yêu thương, trung thực phải tìm đến cái chết đau đớn quá vật vã như vậy đã bao hàm ý nghĩa lên án và tố cáo xã hội rách nát, phi nhân tính thời đó.

Lão là một người cha hết mực thương con và có trách nhiệm

Khi con không cưới được vợ và bỏ đi đồn điền cao su làm việc, lão luôn cảm thấy đau đớn và xót xa. Vì bản thân đã không làm tròn trách nhiệm của một người cha. Bao nhiêu tình yêu thương dành cho con lão dồn hết vào việc chăm sóc cậu vàng: lão luôn âu yếm trò chuyện với nó, cho nó ăn cơm ngay trong bát như nhà giàu vẫn thường làm,…. Lão không ngừng đi làm thuê, chắt chiu và tằn tiện để dành dụm tiền cho con. Lão quyết tâm tìm mọi cách để có thể giữ lại mảnh vườn mà người vợ đã vất vả giành lại được cho con. 

Lão Hạc có cuộc sống rất khó khăn
Lão Hạc có cuộc sống rất khó khăn

Những ngày bị ốm, cùng trận bão đã lấy đi sạch tiền của và hoa màu của lão. Những ngày sau đó lão phải sống lay lắt, tằn tiện rồi cuối cùng mới phải quyết định bán cậu Vàng và tìm đến cái chết. Trước khi chết, lão đã sang nhà ông Giáo gửi gắm lại mảnh vườn để sau này con trai trở về vẫn có nơi để làm ăn sinh sống. Lão cũng gửi ít tiền để nếu có mệnh hệ gì thì ông Giáo còn lo ma chay cho lão. Sau khi đã lo chu toàn hết tất cả mọi việc, không chỉ suy nghĩ cho hiện tại, mà còn bảo vệ được tài sản cho con ở tương lai. Ông quả là người có tình yêu thương con sâu sắc và tha thiết.

Lão Hạc là người có lòng tự trọng rất sâu sắc

Lão luôn sống bằng chính sức lao động của bản thân cho dù ông giáo có thiện chí giúp đỡ như thế nào thì cũng vẫn từ chối: “Luôn mấy hôm, tôi thấy lão Hạc chỉ ăn khoai. Rồi thì khoai cũng hết. Bắt đầu từ đấy, lão chế tạo được món gì, ăn món ấy. Hôm thì lão ăn củ chuối, hôm thì ăn sung luộc, hôm thì ăn rau má, với thỉnh thoảng ăn một vài củ ráy hay bữa ốc”. Nhân cách bên trong của lão còn được thể hiện qua dòng nước mắt, trong lời nói đầy sự ân hận khi đã trót lừa bán cậu vàng. Lão đã lấy cái chết đầy đau đớn và vật vã để có thể tạ lỗi với cậu Vàng. Trước khi chết lão đã tự chuẩn bị rất chu đáo, lão gửi lại tiền ma chay cho ông giáo để sau khi chết đi không phải làm phiền đến hàng xóm. Lão quả thật là một con người có một nhân cách cao đẹp, rất đáng để trân trọng.

Cuộc trò chuyện giữa lão Hạc và ông Giáo
Cuộc trò chuyện giữa lão Hạc và ông Giáo

Nhân vật lão Hạc trong truyện là đại diện cho những người nông dân Việt Nam luôn mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp, tình yêu thương, lòng tự trọng và nhân cách cao đẹp. Qua nhân vật này tác giả vừa bộc lộ được thái độ yêu thương, trân trọng đồng thời thể hiện được sự cảm thông sâu sắc cho những số phận bất hạnh của những người nông dân trước cách mạng.

Những đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn Lão Hạc

Truyện ngắn Lão Hạc đã được nhà văn Nam Cao thể hiện rất thành công thông qua nhiều yếu tố nghệ thuật đặc sắc. Phải kể đến đầu tiên là sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố miêu tả, tự sự và nghị luận, biểu cảm trong toàn bộ bài văn. Các phương thức biểu đạt đã tạo nên những điểm nhìn đặc sắc trong tác phẩm. 

Cậu Vàng sắp bị bán đi
Cậu Vàng sắp bị bán đi

Nam Cao còn rất thành công trong việc sử dụng nghệ thuật miêu tả diễn biến nội tâm của nhân vật. Khung cảnh lão Hạc bán chó và tâm sự với ông Giáo đã giúp chúng ta hiểu được nỗi đau xé lòng, sự ăn năn trong lòng của người nông dân. 

Một loạt từ ngữ tượng hình, tượng thanh đã được dùng để miêu tả cảnh lão Hạc kể chuyện mình bán chó cho ông Giáo nghe. Đặc biệt là rất thành công trong việc miêu tả cái chết đầy dữ dội, đau đớn của lão Hạc ở cuối câu chuyện đã để lại cho người đọc ấn tượng mạnh. 

Những hình ảnh so sánh như “lão nếu như con nít” cũng khiến cho chúng ta hiểu rõ về nỗi đau được khắc họa cụ thể bên trong nhân vật. Nam Cao đã gửi gắm đến bạn đọc những thông điệp đầy ý nghĩa về con người qua những trải nghiệm thực tế của ông giáo về năm quyển sách, về người vợ với cái chân đau và về lòng tự trọng của một con người. 

Giá trị nhân đạo qua truyện Lão Hạc

Giá trị nhân đạo là một giá trị cơ bản của các tác phẩm văn học hiện thực đời sống, được tạo nên bởi sự cảm thông sâu sắc của nhà văn với nỗi đau của những con người có mảnh đời bất hạnh. Đồng thời, nhà văn còn thể hiện được sự nâng niu, trân trọng những nét đẹp bên trong tâm hồn và niềm tin vào khả năng vực dậy của con người dù trong bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào.

Lão tâm sự cùng cậu Vàng
Lão tâm sự cùng cậu Vàng

Giá trị nhân đạo của tác phẩm Lão Hạc trước hết được khẳng định qua sự đồng cảm của chính nhà văn Nam Cao đối với những số phận có cuộc đời bất hạnh của các nhân vật trong truyện. Những con người được nhắc đến trong tác phẩm này đều là những nạn nhân của xã hội phong kiến nửa thực dân. Họ phải gồng mình để chống lại nạn đói, những hủ tục phong kiến,… và những nỗi khổ riêng. Nhân vật chính trong truyện lão Hạc, là một người có hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Vợ thì mất sớm, đứa con trai duy nhất lại bỏ đi làm đồn điền cao su, một mình lão phải tự đối mặt với tuổi già, bệnh tật, cái đói và sự cô đơn. 

Nhà văn (nhân vật ông giáo trong tác phẩm) đã không thể nén được những lời thương cảm dành cho lão Hạc: “mấy hôm lão chỉ ăn khoai“. Con trai của lão Hạc cũng là một người rất đáng thương. Vì nhà quá nghèo mà anh không thể lấy được người con gái mà mình yêu thương. Quá phẫn chí, anh đã bỏ làng đi làm cao su, nơi mà đi thì dễ mà về thì khó, khi đi trai tráng khỏe mạnh khi về bủng beo ốm yếu. Anh bỏ lại người cha già một mình luôn mấy năm, đến khi truyện khép lại với cái chết của Lão Hạc, các độc giả cũng không rõ về số phận của anh. 

Ông giáo là một nhân vật có uy tín ở trong làng nhưng ở trong thời buổi ấy cũng túng thiếu dặt dẹo sống qua ngày, sống cái đời “sống mòn“, “rỉ ra, mốc lên”. Có thể nói, truyện “Lão Hạc” đã thể hiện được lòng thương, sự đồng cảm với tất cả những tầng lớp người bần cùng trong xã hội Việt Nam thời ấy.

Nhưng chính việc sống trong nghèo đói mà không bị cái bần hàn bào mòn nhân phẩm, đó lại là một đặc điểm đáng quý của những người nông dân Việt Nam. Một biểu hiện quan trọng khác nữa của giá trị nhân đạo trong tác phẩm này là nhà văn đã biết khám phá để có thể nâng niu, trân trọng và ca ngợi phẩm chất tốt đẹp trong tâm hồn của những người đồng bào lao động của mình.

Các nhân vật trong truyện “Lão Hạc” hầu hết đều là những người sống rất giàu tình cảm. Tình phụ tử của nhân vật lão Hạc với con trai đặc biệt rất cảm động. Dù rất đau lòng nhưng lão vẫn chấp nhận nỗi cô đơn, hờn tủi để đồng ý cho con trai ra đi theo chí hướng của bản thân. Con đi rồi, lão chỉ còn con chó Vàng để làm bạn, lão yêu nó đến độ gọi nó là “cậu” Vàng, ăn gì cũng cho nó ăn và cho nó ăn ở bát như người. Điều đó không đơn giản chỉ bởi vì lão là người yêu động vật. Những lời tâm sự của lão với ông giáo: “con chó ấy là của cháu nó để lại” đã giúp chúng ta hiểu được lão yêu nó bởi vì là kỉ vật duy nhất mà người con đã để lại. Lão đã dồn toàn bộ tình cha con dành cho cậu vàng, coi nó như chính đứa con của mình. Khi bán cậu Vàng, “lão khóc như con nít“, “mắt ầng ậng nước“…. Không chỉ vậy, lão thậm chí còn lựa chọn cái chết để giữ bằng được mảnh đất cho con. 

Cậu Vàng ăn bữa cuối cùng trước khi bị bán
Cậu Vàng ăn bữa cuối cùng trước khi bị bán

Con trai của lão Hạc vì phẫn chí mà đi đồn điền cao su làm việc nhưng trước khi đi vẫn để lại cho cha ba đồng bạc. Ông giáo dù gia đình vẫn có bữa đói bữa no nhưng vẫn luôn cố gắng giúp đỡ, cưu mang người hàng xóm bất hạnh.

Sống trong cái nghèo, cái đói nhưng không bị chính sự bần hàn làm cho quay quắt và hèn mọn. Điều đáng quý nhất ở những người nông dân Việt Nam trước cách mạng chính là lòng tự trọng sâu sắc trong nhân phẩm. Lão Hạc thà nhịn đói chứ không chịu nhận sự hỗ trợ dù chỉ là củ khoai, củ sắn của hàng xóm. Lão đã có thể bán mảnh vườn để lấy tiền chống chọi với cái đói nhưng lão đã không làm vậy, vì nhất quyết không lấy thứ mà vợ đã để cho con. Lão cũng có thể lựa chọn con đường như Binh Tư là đi đánh bả chó để lấy cái ăn, nhưng lão không hề làm như vậy. 

Con người ấy, đến lúc chết cũng vẫn còn lo mình làm phiền cho hàng xóm nên đã dành dụm gửi gắm tiền làm ma cho ông giáo. Cảm động hơn chính là nỗi lòng quặn thắt của lão sau khi bán cậu Vàng.

Nhân vật Lão Hạc trong truyện của nhà văn Nam Cao là người có nhiều đặc điểm đáng quý, đáng trân trọng. Qua lời văn của tác giả, chúng ta đã có cái nhìn toàn diện hơn về cuộc sống của người dân thời nửa phong kiến trước cách mạng tháng 8.

[adsense_block_detail]
Website đang trong quá trình chạy thử nghiệm